در کلاهبرداری عمومی یا سنتی، کلاهبردار باید با توسل به وسایل متقلبانه، شخصی را فریب داده و مال او را ببرد. در حقیقت باید بین استفاده از وسایل متقلبانه و فریب خوردن رابطه مستقیمی وجود داشته باشد و کلاهبردار با سوءنیت و از روی عمد اقدام به این امر نماید. این در حالی است که در کلاهبرداری مجازی، کلاه بردار باید از طریق واردکردن، تغییر یا محو داده ها یا مختل کردن سامانه و ...; مال یا منفعتی را تصاحب نماید. در حقیقت در کلاهبرداری رایانه ای فرد برخلاف سنتی مدنظر نیست بلکه استفاده متقلبانه رایانه و اینترنت است.
قانون گذار در سال 1388 قانونی را تحت عنوان قانون جرایم رایانه ای به تصویب مجلس رساند. در ماده 13 این قانون کلاهبرداری رایانه ای تعریف شده است: هرکس به طور غیرمجاز از سامانه های رایانه ای یا مخابراتی با ارتکاب اعمالی از قبیل: وارد کردن، تغییر، محو، ایجاد یا متوقف کردن داده ها یا مختل کردن سامانه، وجه یا مـال یا منفعت یا خدمات یا امتیازات مالی برای خود یا دیگری تحصیل کند؛ علاوه بر رد مال به صاحب آن، به حبس از یک تا پنج سال یا جزای نقدی از بیست میلیون (20.000.000) ریال تا یکصد میلیون (100.000.000) ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
1. ورود
وارد کردن اطلاعات به رایانه برای پردازش است. مثلا کسی که کارت عابر بانک دیگری را برداشته و با واردکردن رمز آن در دستگاه خودپرداز، حساب وی را خالی می کند؛ مرتکب جرم کلاهبرداری رایانه ای با وارد کردن داده شده است.
2. تغییر داده
شامل انواع تغییرات جزیی و کلی در داده های افراد است. مثلا در داده های حساب بانکی خود تغییر ایجاد می کند و قسط پرداخت نشده را، پرداخت شده نمایش می دهد.
3. محو داده
به معنی حذف دائمی اطلاعات است. به گونه ای که امکان بازیابی مجدد را نداشته باشد. مثلا سند بدهکاری خود به بانک را از بین ببرد. ایجاد داده رفتاری برعکس محو است و فرد داده ای که وجود نداشته را به وجود می آورد. مثلاً فرد اطلاعات خود را به طور غیرمجاز وارد سامانه طرح ترافیک می کند و یا موجودی غیرواقعی در حساب خود نشان می دهد.
4. متوقف کردن داده ها
یعنی قطع کردن جریان دسترسی به اطلاعات این شیوه کلاهبرداری رایانه ای بیشتر به این صورت است که هنگام انتقال وجه یا مال از یک حساب به حساب دیگر؛ زمانی که وجه از حساب شخص الف. خارج شده و هنوز به حساب شخص ب. وارد نشده؛ در این فاصله زمانی کوتاه، داده ها متوقف شوند و فرد کلاهبردار، وجه را وارد حساب خود کند. معمولاً سایت های انتقال وجه و کارت به کارت غیرمجاز از این شیوه و نیز کپی کردن اطلاعات کاربرانشان برای کلاهبرداری رایانه ای استفاده می کنند.
5. مختل کردن سامانه
مربوط به سیستم و دستگاهی است که داده ها در آن پردازش می شوند. مرتکب کلاهبرداری رایانه ای با ایجاد اختلال در خود سیستم رایانه ای و نه داده های آن، برای خود کسب سود و منفعت مالی می کند.
تحصیل مال با دادن برنامه مخفیانه به رایانه:
در این حالت فرد کلاه بردار با دادن برنامه پنهانی به رایانه اقدام به تحصیل وجه یا اموال از بانک یا موسسه مالی می نماید.
تحصیل مال از طریق تقلب در سیستم رایانه ای:
مثال بارز این نوع از کلاهبرداری این است که کلاه بردار با برنامه نویسی نادرست و متقلبانه در داده ها و اطلاعات سیستم رایانه ای دست کاری کرده و زمینه تحصیل وجه نامشروع را فراهم می کند.
در کلاهبرداری عمومی یا سنتی، کلاهبردار باید با توسل به وسایل متقلبانه، شخصی را فریب داده و مال او را ببرد. در حقیقت باید بین استفاده از وسایل متقلبانه و فریب خوردن رابطه مستقیمی وجود داشته باشد و کلاهبردار با سوءنیت و از روی عمد اقدام به این امر نماید. این در حالی است که در کلاهبرداری مجازی، کلاه بردار باید از طریق واردکردن، تغییر یا محو داده ها یا مختل کردن سامانه و ...; مال یا منفعتی را تصاحب نماید. در حقیقت در کلاهبرداری رایانه ای فرد برخلاف سنتی مدنظر نیست بلکه استفاده متقلبانه رایانه و اینترنت است.
با این تعاریف می توان گفت وجه تمایز این دو نوع کلاهبرداری در نوع وسیله ارتکابی و محیط ارتکاب جرم است.
مرتکب کلاهبرداری رایانه ای مانند هر مجرم دیگر با ارتکاب جرم در پی کسب سود است. در کلاهبرداری رایانه ای این کسب سود به صورت تحصیل وجه، مال، منفعت، خدمات و یا امتیازات مالی به طور غیرمجاز است. در کلاهبرداری سنتی صرفاً فریب دادن افراد و بردن مال آنان جرم دانسته شده است، اما در کلاهبرداری رایانه ای اگر مرتکب هرکدام از منافع بالا را به طور غیرمجاز کسب کند؛ به جرم کلاهبرداری رایانه ای محکوم می شود.
در عبارت بالا منظور از وجه، وجه نقد است و مال، دارایی افراد مانند موجودی حساب های بانکی شان است. منفعت چیزی است که سود مالی از آن حاصل شود و خدمات امری است که فرد یا نهادی ارائه می دهد و در قبال دریافت آن باید پول پرداخت کرد. مثل کارت مترو و کارت تلفن. منظور از امتیازات مالی نیز مزیتی است که فرد برای تحصیل آن باید پول پرداخت کند مانند امتیاز تراکم شهرداری.
در قانون تجارت الکترونیکی مجازات جرم کلاهبرداری رایانه ای در ماده 67 بیان شده است؛ که بر طبق آن هر شخصی که در بستر مبادلات الکترونیکی با سوء استفاده و یا استفاده غیرمجاز از داده پیام، برنامه ها و سیستم های رایانه ای و وسایل ارتباط از راه دور مرتکب جرم شده، علاوه بر برگرداندن مال به صاحبان اموال، به حبس از یک تا سه سال و پرداخت جزای نقدی معادل مال مأخوذه محکوم می شود.
