در جرائم علیه اشخاص، که از طریق وارد شدن جراحات و صدمات به اشخاص وارد می شود، برای تشخیص میزان واقعی خسارات و لطمات واردشده، کسب اطلاعات لازم از هویت متوفی اطلاع دقیق از وضعیت وی در هنگام فوت اعم از علت و زمان فوت و بسیاری از موارد دیگر نیاز به تعیین نظریه ی کارشناسی و تخصصی می باشیم که مورد اعتماد و وثوق مراجع قضایی باشند.
در جرائم علیه اشخاص، که از طریق وارد شدن جراحات و صدمات به اشخاص وارد می شود، برای تشخیص میزان واقعی خسارات و لطمات واردشده، کسب اطلاعات لازم از هویت متوفی اطلاع دقیق از وضعیت وی در هنگام فوت اعم از علت و زمان فوت و بسیاری از موارد دیگر نیاز به تعیین نظریه ی کارشناسی و تخصصی می باشیم که مورد اعتماد و وثوق مراجع قضایی باشند.
به همین منظور سازمانی تحت نظارت و ریاست قوه قضاییه به نام سازمان پزشکی قانونی در هر شهر و شهرستانی ایجاد، تا نسبت به معاینه و بررسی افراد و اجساد پرداخته و اقدام به صدور نظرات کارشناسانه بنماید.
مطابق با ماده یک قانون فوق، به منظور انجام وظائف مشروح زیر سازمان پزشکی قانونی کشور که در این قانون به اختصار سازمان نامیده می شود زیر نظر رئیس قوه قضائیه تشکیل می گردد.
1. اظهار نظر در امور پزشکی قانونی و کارشناسی آن، کالبد شکافی و انجام امور آزمایشگاهی و پاراکلینیکی به دستور مراجع ذیصلاح قضائی.
2. پاسخ به استعلامات ادارات و سازمان های وابسته به قوه قضائیه و سایر دستگاه های دولتی.
3. اجرای برنامه های کارآموزی پزشکی قانونی و بررسی صلاحیت علمی داوطلبان خدمت پزشکی قانونی در سازمان.
4. همکاری علمی و انجام امور آموزشی و پژوهشی مورد نیاز دانشگاه ها که برای پیشبرد اهداف سازمان و دانشگاه ها مفید می باشد.
5. کالبد شکافی اجساد و پزشکی قانونی
اما در خصوص موارد فوق، می توان مهم ترین وظیفه پزشکی قانونی را کالبد شکافی از اجساد دانست.
کالبد به معنای پیکر، جسد و جسم می باشد و علم کالبد شکافی بیانگر شکافتن و جدا کردن اعضای یک جسد به منظور کشف علت، تاریخ وقوع حادثه و یا مطالعه می باشد.
در کالبد شکافی از اجساد به جهت کشف جرم مواردی از قبیل؛ دلیل مرگ، هویت متوفی، زمان مرگ، شدت و شکل جراحت ها، شرایطی که منجر به مرگ متوفی شده است مورد بررسی قرار می گیرد.
اگرچه از رنگ اجساد نیز امکان تشخیص علت مرگ وجود دارد.
برای مثال در مرگ به وسیله مسمومیت با قرص سیانور، رنگ جسد قرمز مایل به قهوه ای، فوت به علت خفگی با گاز، رنگ جسد صورتی- آلبالویی، غرق شدگی رنگ جسد صورتی و قرمز روشن می باشد. اما برای بررسی دقیق تر و قطعی کالبد شکافی ضروری می باشد.
این سازمان در راستای انجام وظایف خود یک سری خدمات ارائه می دهد. این خدمات بیشتر مرتبط با همان حوزه کار سازمان یعنی معاینات پزشکی است. خدمات سازمان پزشکی قانونی کشور عبارتند از:
از دیگر وظایف مهم پزشکی قانونی، معاینه افراد به جهت تشخیص میزان جراحات وارده در اثر نزاع و درگیری یا تصادفات، تشخیص سن و احراز رشد، مسائل جنسی و صدور مجوز به جهت سقط جنین، تشخیص از کارافتادگی، تشکیل کمیسیون به جهت بررسی قصور پزشکی و ...می باشد.
در خصوص جراحات باید بیان داشت که پس از بررسی جراحات و خسارت وارد شده به افراد، شخص مرتکب بر اساس حکم دادگاه و نظریه ی پزشکی قانونی، محکوم به پرداخت دیه یا ارش می شود.
دیه همان مالی است که به عنوان خسارتی که به اشخاص وارد می شود مرتکب، به پرداخت آن محکوم می شود که البته میزان آن در قانون تعیین شده است، برای مثال دیه قطع انگشت.
اما در مواردی قانون مقدار خسارت پرداختی به آسیب دیده را تعیین ننموده است بلکه می بایست با بررسی و معاینات صورت گرفته میزان آن تشخیص داده شود که پزشکی قانونی در این باره با معاینه آسیب دیده میزان ارش را تعیین خواهد نمود.
برای مثال تعیین ارش برای از بین رفتن پرده گوش، تعیین ارش به جهت از بین رفتن عدم توانایی مقاربت جنسی و ...
در خصوص تشخیص سن و احراز رشد باید اظهار داشت که:
در صورتی شخصی که به سن قانونی نرسیده ولی خواستار اداره و تصرف در اموال خود باشد و دادخواست حکم رشد را به دادگاه ارائه داده باشد یا تشخیص جنون مرتکب در حین ارتکاب جرم و مواردی از این قبیل همگی توسط معاینات و پرسش هایی که توسط کارشناسان پزشکی قانونی به عمل می آید صورت خواهد پذیرفت.
جدای از موارد فوق در صورتی که شخصی دارای اختلالات جنسی بوده و خواستار تغییر جنسیت باشد و یا اینکه زوج یا زوجه خواستار طلاق به دلیل بیماری یا ناتوانی جنسی طرف مقابل باشد.
دادگاه به جهت بررسی بیشتر و صدور حکم طرف یا طرفین را برای انجام معاینات و اخذ نظرات تخصصی به پزشکی قانونی ارجاع و بر اساس نظر پزشکی قانونی اقدام به صدور رای خواهد نمود.
